༄༅། །ན་མོ་གུ་རུ། །བྱང་ཕྱོགས་བཀོ་སྐལ་མེ་ཏོག་ཕོག་པའི་ལྷ། །ལྷ་ཡི་བླ་མ་རྗེ་བཙུན་དམ་པ་མཆོག །མཐའ་མེད་སྟོབས་དང་ནག་སྤྱོད་སྒྲོལ་མགོན་སོགས། །སྤྲུལ་སྐུ་རིམ་བྱོན་རྣམས་ལ་གསོལ་བ་འདེབས། །རང་བྱུང་ཡེ་ཤེས་རྡོ་རྗེའི་རྣམ་རོལ་གྱིས། །མཐའ་ཁོབ་ཡུལ་དེར་ཐོག་མར་བྱོན་མཛད་ནས། །སྐལ་དམན་སྙིགས་མའི་འདུལ་བྱ་བདག་ཅག་གི། །སྐྱབས་མགོན་དཔུང་གཉེན་མཛད་པར་གསོལ་བ་འདེབས། །ལོག་སྨོན་ཀླ་ཀློ་དམར་པོའི་མཐུ་བརྟས་པའི། །སྨག་རུམ་དུས་སུའང་བདག་ཅག་མ་འབོར་པར། །སྔོན་གྱི་ཐུགས་བསྐྱེད་དམ་བཅའ་བསམ་བཞིན་དུ། །རིང་ནས་རྗེས་བཟུང་མཛད་ལ་གསོལ་བ་འདེབས། །རེ་ཞིག་མི་རྟག་ཆོས་ཉིད་བསྟན་པའི་ཕྱིར། །གཟུགས་སྐུའི་བཀོད་པ་ཆོས་དབྱིངས་བསྡུས་པའི་ཚུལ། །བསྟན་ཀྱང་སླར་ཡང་མྱུར་དུ་བྱོན་འགྱུར་ཏེ། །བསྐལ་བརྒྱའི་བར་དུ་བརྟན་པར་བཞུགས་སུ་གསོལ། །བྱང་ཕྱོགས་འགྲོ་བའི་མགོན་པོ་ཆོས་ཀྱི་རྗེ། །འཇམ་དཔལ་རྣམ་གྲོལ་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་མཚན་མཆོག །སླར་ཡང་་ངུར་སྨྲིག་གར་གྱིས་རྣམ་རོལ་ཏེ། །སྐལ་བཟང་འདུལ་བྱའི་རེ་བ་སྐོང་པར་ཤོག །བདག་ཀྱང་ཅི་བསགས་དགེ་འབྲས་ཇི་སྙེད་ཀྱིས། །རྩ་བའི་བླ་མ་ཁྱོད་དང་ཡང་ཡང་མཇལ། །སྐད་ཅིག་ཙམ་ཡང་བྲལ་མེད་རྗེས་བཟུང་སྟེ། །ཁྱོད་ཀྱི་ལེགས བཤད་སྦྲང་རྩིས་རོལ་བར་ཤོག །
ཅེས་རང་ཅག་བྱང་ཕྱོགས་ཆེན་པོ་ཧོར་གྱི་ཡུལ་གྱི་སྐྱབས་གནས་མཐར་ཐུག་པ་རྗེ་བཙུན་དམ་པ་སྐུ་ཕྲེང་དགུ་པ་འཇམ་དཔལ་རྣམ་གྲོལ་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་མཚན་དཔལ་བཟང་པོས་ཞི་བར་གཤེགས་པས་དམ་པ་གང་དང་རྒྱ་གར་འཕགས་པའི་ཡུལ་དུ་ཐོག་མར་མཇལ་བ་ནས་བཟུང་མི་ཕྱེད་པའི་དད་པ་ཐོབ་ཅིང་། ལྷག་པར་ཏུ་དངོས་དང་རྨི་ལམ་གྱིཐོག་ནས་དད་པ་འཕེལ་བའི་མཚན་མ་མང་པོས་བསྐྱངས་བར་མཛད། རང་ལའང་སློབ་གཉེར་བྱེད་པའི་དུས་སུ་དངོས་ཤུགས་གང་གི་སྒོ་ནས་རྗེས་སུ་བཟུང་བར་གནང་བའི་དཀའ་དྲིན་དྲན་བཞིན་དུ་དམ་པ་གང་གི་སློབ་མའི་ཐ་ཤལ་པ་སྨན་མིང་འཛིན་པ་ཞིག་གིས་ཡང་སྲིད་རིན་པོ་ཆེ་མྱུར་དུ་བྱོན་པའི་འདོད་སྨོན་དང་བཅས་རང་གི་ཁ་ཏོན་དུ་དད་པས་གློ་བུར་དུ་བྲིས་པའོ།། །།

ཨོཾ་ཨཱཿ་གུ་རུ་བཛྲ་དྷ་ར་མཉྫུ་ཤྲཱི་བི་མུཀྟ་དྷརྨ་དྷྭ་ཛ་སརྦ་སི་དྡྷི་ཧཱུཾ་ཧཱུཾ།།


Цааш унших...

Далай Ламын дэргэдийн оточ асан Дэнзинчойдог гуайн тухай


14-р Далай лам Дэнзинжамцын дэргэдийн оточ нар Дэнзинчойдог, Лувсанванжал гэж хоёр агуу оточ байлаа. Дэнзинчойдог гуай их оточ нь байсан. Эмийн номноос хаанаас нь бол хаанаас нь эш татаад л цээжээрээ айлддаг ёстой л жинхэнэ шүнгийн эмч хүн байв.
1912 онд өмнөд Төвдийн Лхока гэдэг газарт мэндлэж Лхаса дахь Эмнэлэг Зурхайн Хүрээлэнд 13-р Далай ламын дэргэдийн оточ Чэнравноров эмчийн ойрын шавь болж явсан гэдэг. Хятад 1959 онд Төвдийг эзэлсний дараагаар 12 жил шорон суугаад 1980 онд Энэтхэгт дүрвэн ирж Далай ламын дэргэдийн оточоор томилогдоод Дхарамсала дахь Төвд Эмнэлэг Зурхайн хүрээлэнд сууж байсан. Төвд бүү хэл дэлхий дахинд тасрах шахаад байсан эрдэнийн үрэл найруулах уламжлалын дамжлагыг залган дэлгэрүүлж олон олон улс орон заларч Төвд эмнэлгийн тухай танилцуулан өвчинд нэрвэгдсэн хүмүүст туслаж явсан ачтан оточ байлаа. Дэнзинчойдог оточийн амьдралын түүх нь The Rainbow Palace гэдэг номонд өөрийнх нь ярьсанаар англи хэл дээр хэвлэгдсэн байдаг.

Доор энэ их оточийн нэгэн видео бичлэг олдсоныг тавьлаа.

Цааш унших...

Цааш унших...

Чилисан 七厘散 Qi Li San хэмээх хятад жорын тухай

Манай Монголчуудын сайн мэддэг энэ жор Хятад эмнэлэгийн “Жор найрлагын бага гар дэвтэр” Liang Fang Ji Ye гэдэг номонд анх тэмдэглэгдсэн гэдэг. Хятад эмнэлэгийн хамгийн алдартай цус төлжүүрэх, шарх гэмтэл хэрэглэдэг эм бөгөөд дэлхий дахинд ч танигдсан жоруудын нэг. Монгол үндэстэнд 19-р зууны үеэс эхлэж танигдаж эхэлсэн болов уу. Гүнгийн Зуугийн гэгээн Ишданзинванжалын Жүрү Дошал, Чойжамц маарамын Омцар Гаадон Дэрзод зэрэг бүтээлүүдэд энэ эмийн найрлагын тухай бичиж тэмдэглэсэн байдаг.
Чилинсан хэмээх нь “нэг ланг мянга хуваасны долоо” гэсэн утгатай бөгөөд нэг удаа уух тунгийн хэмжээ нь ийм учраас ингэж нэрлэгдсэн гэдэг. Эртний энэ алдарт жор 20-р зууны хятад эмнэлэгийн шархны алдарт жор Юнан Байяао буюу Юнаны цагаан эм гэдэг жорыг гаргахад гол хүчин зүйл нь болсон гэдэг нь дамжиггүй биз ээ. Орчин үед энэ жорыг өрнө зүгийн хууль журам зах зээлийн шаардлагад тааруулан Resinall K гэх мэтийн эмүүдийг үйлдвэрлэсэн байна. Найрлага: Матарын цус Xue Jie 30гр, Шунх Zhu Sha 3.6гр, Сэндэн ханд Er cha 7.5гр, Өвсөн Гүргүм Hong Hua 4.5гр, Гүгүл Mo You 4.5гр, Бойгар Ru Xiang 4.5гр, Габүр Bing Pian 0.36гр, Хүдэрийн заар She Xiang 0.36гр тус тус найруулна. Зарим найрлагуудад эдгээр хөл эм дээр Гарбочигтүб Tienchi San Qi 4.5гр хийгээд Савалганын үндэс Yan Hu Suo 4.5гр тус бүр нэмэр тавьж найруулсан байдаг. Цус төлжүүлэх, элдэв осол гэмтэлээс болсон шарх, гэмтэлд хэрэглэнэ.
Ихэнх хөл эмүүд нь өвчин намдаах, цус тогтоох, үрэвсэлийн эсрэг үйлчилгээтэй давирхайлаг гаралтай бодисууд байдаг. Матарын цус цус алдалт хийгээд өвдөлт намдаах үйлчилгээтэй бол сэрүүн чанар, эхүүн амттай Сэндэн Матарын цусны цус тогтоох хийгээд эд эсийг төлжүүлэх үйлдэлийг дэмжиж өгдөг. Ялангуяа Гүгүл, Бойгар хоёр гэмтсэн эд эсийг сэргээхэд чухал байдаг. Өвсөн гүргүм цусан халууныг дарах, цусыг төлжүүлэх, тэтгэх үйлдэлтэй. Хятадад өвсөн гүргүмээр найруулсан усан бэлдмэлийг мах ясны гэмтэлийг эмчилэхэд хэрэглэдэг. Савалгана бол хий цусны гүйдэлийг хэвийн болгох, цусны зогсонги байдал болон бэртэл гэмтэлээс болсон өвдөлтийг намдаах үйдэлтэй. Үүнийг хамгийн хүчтэй өвчин намдаагч ургамал гэж үздэг. Габүр судал сувагын амыг нээх үйлчилгээтэй. Хүдэрийн заар нянг нядлах, судал сувагын саад бөглөрөлийг арилгах үйлдэлтэй. Шунх гэмтэлийн дараах өвдөлт намдаах, тайвшируулах үйлдэлтэй.Үйлдэл: Халдвараас сэргийлэх, хавдар хариудах, цус алдахыг зогсоох, эд эрхтэний нөхөн төлжихийг дэмжих, цусыг идвэхжүүлэх үйлдэлтэй.
Хэрэглэх заалт: Зүсэгдсэн шарх, сунасан шөрмөс, хугарч хэмхэрсэн, зөөлөн эдийн гэмтэл зэрэг бэртэл гэмтэлээс болсон шарх, хавдар, цус алдалт өвдөлт.
Арьсны өвчнүүд үлд, экзема, мөөгөнцөрийн халдвар, бактерийн халдвараас болсон өвчлөлүүд.
Архаг өвдөлтүүд. Мэс засалын дараах шархны эдгэрэлтийг хурдасгах зэрэгт хэрэглэнэ.
Найруулах арга: Хөл эмүүдийг сайтар хольж, нарийн нухсаны дараа сэрүүн газар битүүмжлэн хадгалана.
Тун хэмжээ: Нэг удаа уухад нэг ланг мянга хуваасны долоог нэг тун хэмжээ гэж тогтоосон бөгөөд энэ нь одоогийнхоор 0.4гр орчим болно. Архи эсвэл буцалсан ус даруулж ууна. Ер нь ихэнхи хятад эмийн номуудад уух тунг 0.22-1.5гр гэж тэмдэглэсэн байдаг.Монгол хууччуул бол чилинсанг хамарын тамхины халбагаар хэмжиж архиар даруулж хэрэглэдэг. Дотуур уухаас гадна, гадуур шархан дээр цацаж хэрэглэдэг. Мөн архиар зуурч түрхэх буюу шавж хэрэглэнэ.
Хориглох заалт: Жирэмсэн эхчүүд уухыг хориглоно. Гемофилийн өвчтөнүүдэд хэрэглэхийг мөн хориглосон заалттай байдаг.

Цааш унших...

Үүнийг зөвхөн Internet Explorer9-д уншина. Use of Traditional Medicine in Mongolia: a Survey

ᠠᠮᠧᠷᠢᠺᡁᠨ ᠨᠢᠭᠡᠳᠥᠭᠰᠡᠨ ᠣᠯᠣᠰ ᠤᠨ ᠰᠲᠠᠨᠳᠹᠤᠷᠳ ᠤᠨ ᠶᠡᠬᠡ ᠰᠤᠷᠭᠠᠭᠤᠯᠢ ᠢᠢᠨ ᠠᠨᠠᠭᠠᠨᠬᠤ ᠤᠬᠠᠭᠤᠨ ᠪ ᠰᠤᠷᠭᠠᠭᠤᠯᠢ᠂ ᠵᠤᠾᠠᠨ ᠾᠤᠫᠺᠢᠨᠰ ᠤᠨ ᠶᠡᠬᠡ ᠰᠤᠷᠭᠠᠭᠤᠯᠢ ᠢᠢᠨ ᠡᠷᠡᠭᠦᠯ ᠠᠬᠤᠢ ᠬᠢᠭᠡᠳ ᠨᠡᠢᠢᠳ ᠤᠨ ᠡᠷᠡᠭᠦᠯ ᠮᠡᠨᠳᠦ ᠶᠢᠨ ᠰᠣᠷᠠᠠᠭᠣᠯᠢ ᠵᠢᠨ ᠰᠣᠳᠣᠯᠠᠭᠠᠴᠢ ᠵ᠂ ᠠ᠂ ᠪᠧᠷᠨᠰᠲᠧᠢᠨ᠂ ᠮ᠂ ᠠ᠂ ᠰᠲᠢᠪᠢᠴ᠂ ᠰ᠂ ᠯᠧᠪᠠᠷᠤᠨ ᠨᠠᠷ ᠤᠨ 2002 ᠣᠨ ᠪ Complementary Therapies in Medicine ᠰᠡᠳᠬᠦᠯ ᠤᠨ 10 ᠳᠠᠬᠢ ᠳᠣᠭᠠᠷ ᠲᠤ ᠬᠡᠪᠯᠡᠬᠦᠯᠡᠭᠰᠡᠨ 〔ᠮᠤᠨᠭᠭᠤᠯ ᠤᠯᠤᠰ ᠳᠠᠬᠢ ᠤᠯᠠᠮᠵᠢᠯᠡᠯᠲᠤ ᠡᠮᠨᠡᠯᠭᠡ ᠶᠢᠨ ᠬᠡᠷᠡᠭᠯᠡᠭᠡ〕 ᠭᠡᠳᠡᠭ ᠥᠭᠥᠯᠡᠯ ᠵᠢ ᠡᠨᠳᠡ ᠲᠣᠪᠴᠢᠯᠠᠨ ᠣᠷᠴᠢᠭᠣᠯᠵᠦ ᠬᠦᠷᠭᠡᠵᠦ ᠪᠠᠢᠢᠨ ᠠ᠃

ᠲᠠᠨᠢᠯᠴᠠᠭᠣᠯᠭᠠ

ᠮᠤᠨᠭᠭᠤᠯ ᠤᠨ ᠣᠯᠡᠮᠵᠢᠯᠡᠯᠳᠦ ᠠᠨᠠᠭᠠᠬᠤ ᠤᠬᠠᠭᠠᠨ ᠪᠣᠯ ᠵᠡᠭᠦᠦ ᠡᠮᠴᠢᠯᠭᠡᠭᠡ᠂ ᠣᠷᠭᠤᠮᠠᠯ ᠤᠨ ᠡᠮ ᠲᠠᠩ᠂ ᠪᠠᠷᠢᠶ ᠠ ᠵᠠᠰᠠᠯ ᠪᠤᠯᠤᠨ ᠪᠣᠰᠤᠳ ᠣᠯᠡᠨ ᠵᠥᠢᠯ ᠢ ᠪᠠᠭᠳᠠᠭᠠᠭᠰᠠᠨ ᠲᠥᠪᠡᠳ ᠬᠢᠭᠡᠳ ᠬᠢᠳᠡᠳ ᠠᠨᠠᠭᠠᠬᠤ ᠤᠬᠠᠭᠠᠨ ᠪ ᠡᠮ ᠡᠮᠴᠢᠯᠭᠡᠨ ᠪ ᠬᠤᠯᠢᠮᠠᠭ ᠨᠢᠭᠡᠳᠡᠯ ᠶᠤᠮ᠃ ᠮᠤᠨᠭᠭᠤᠯ ᠤᠯᠤᠰ ᠲᠦ 1990 ᠣᠨ ᠳᠤ ᠰᠤᠼᠢᠶᠠᠯᠢᠰᠲ ᠵᠠᠰᠠᠭ ᠤᠨ ᠲᠡᠭᠥᠰᠦᠭᠰᠡᠨ ᠢ ᠬᠥᠷᠲᠡᠯ ᠠ ᠤᠯᠠᠮᠵᠢᠯᠠᠯᠲᠦ ᠠᠨᠠᠭᠠᠨᠬᠣ ᠣᠬᠠᠭᠠᠨ ᠢ ᠰᠣᠷᠴᠦ ᠡᠮᠴᠢᠯᠡᠬᠦ ᠬᠣᠷᠢᠶᠡᠲᠠᠢ ᠪᠠᠢᠢᠯᠠ᠃ ᠲᠣᠰ ᠣᠯᠣᠰ ᠪᠢᠶ ᠡ ᠳᠠᠭᠠᠬᠤ ᠪᠤᠯᠤᠭᠰᠠᠨ ᠪ ᠳᠠᠷᠠᠭ ᠠ ᠠᠨᠠᠭᠠᠬᠣ ᠣᠬᠣᠭᠠᠨ ᠪ ᠶᠡᠬᠡ ᠰᠣᠷᠭᠠᠭᠣᠯᠢ ᠳᠡᠭᠡᠷ ᠠ ᠣᠯᠠᠮᠵᠢᠯᠠᠯᠲᠤ ᠠᠨᠠᠭᠠᠬᠣ ᠣᠬᠠᠭᠠᠨ ᠪ ᠵᠡᠷᠭᠡ ᠣᠯᠭᠠᠬᠣ ᠰᠤᠷᠭᠠᠯᠲᠦ ᠪᠤᠢ ᠪᠤᠯᠵᠡᠢ᠃ ᠣᠯᠠᠮᠵᠢᠯᠠᠯᠲᠤ ᠠᠨᠠᠭᠠᠬᠤ ᠤᠬᠠᠭᠠᠨ ᠪ ᠰᠣᠷᠭᠠᠯᠲᠦ ᠳᠤᠷ ᠰᠢᠨ ᠠ ᠣᠶᠦᠲᠠᠨ ᠪᠤᠯᠤᠨ ᠬᠠᠭᠤᠴᠢᠨ ᠡᠮᠴᠢ ᠠᠯᠢ ᠠᠯᠢ ᠨᠢ ᠬᠠᠮᠠᠷᠠᠭᠳᠠᠵᠣ᠂ ᠣᠷᠢᠳ ᠨᠢ ᠲᠡᠭᠦᠰᠦᠭᠰᠡᠨ ᠡᠮᠴᠢ ᠨᠠᠷ ᠳᠠᠪᠲᠤᠨ ᠰᠣᠷᠭᠠᠯᠲᠠᠨ ᠳᠤ ᠶᠠᠪᠣᠵᠦ ᠳᠢᠫᠯᠤᠮ ᠠᠪᠣᠳᠠᠭ ᠪᠠᠢᠢᠨ ᠠ᠃ ᠤᠳᠤ ᠵᠢᠨ ᠪᠠᠢᠢᠳᠠᠯ ᠪᠠᠷ ᠣᠯᠠᠮᠵᠢᠯᠠᠯᠲᠶ ᠠᠨᠠᠭᠠᠬᠣ ᠣᠬᠠᠭᠠᠨ ᠪ ᠡᠮᠴᠢ ᠨᠠᠷ ᠲᠣᠰ ᠣᠯᠣᠰ ᠤᠨ ᠠᠨᠠᠭᠠᠬᠣ ᠣᠬᠠᠭᠠᠨ ᠪ ᠲᠦᠪ ᡂᠠ ᠳᠡᠭᠡᠷᠡ ᠨᠢᠯᠢᠶᠡᠳ ᠬᠡᠮᠵᠢᠶ ᠡ ᠪᠡᠷ ᠪᠠᠢᠢᠬᠣ ᠪᠤᠯᠤᠭᠰᠠᠨ ᠪᠦᠭᠡᠳ 1998‌—1999 ᠣᠨ ᠪ ᠬᠢᠴᠢᠶᠡᠯ ᠤᠨ ᠵᠢᠯ ᠳᠦ ᠠᠨᠠᠭᠠᠬᠤ ᠤᠬᠠᠭᠠᠨ ᠪ ᠶᠡᠬᠡ ᠰᠣᠷᠭᠠᠭᠣᠯᠢ ᠵᠢᠨ ᠰᠣᠷᠣᠯᠴᠡᠠᠠᠴᠢᠳ ᠤᠨ ᠪᠠᠷᠠᠭ 20 ᠬᠣᠪᠢ ᠨᠢ ᠳᠠᠩ ᠭᠠᠭᠴᠠ ᠣᠯᠠᠮᠵᠢᠯᠠᠯᠲᠦ ᠠᠨᠠᠭᠠᠬᠣ ᠣᠬᠠᠭᠠᠨ ᠰᠣᠷᠴᠤ ᠪᠠᠢᠢᠯᠠ᠃

ᠡᠳᠦᠭᠡ ᠣᠯᠠᠮᠵᠢᠯᠠᠯᠲᠦ ᠠᠨᠠᠭᠠᠬᠣ ᠣᠬᠠᠭᠠᠨ ᠳᠠᠷᠬᠠᠨ ᠬᠣᠲᠠ ᠵᠢᠨ ᠡᠮᠨᠡᠯᠭᠡ ᠲᠦ ᠥᠷᠭᠡᠨ ᠵᠢᠡᠷ ᠬᠡᠷᠡᠭᠯᠡᠭᠳᠡᠵᠦ ᠪᠠᠢᠢᠨ ᠠ᠃ ᠡᠢᠢᠮᠦ ᠪᠠᠢᠢᠲᠠᠯ ᠠ ᠮᠤᠨᠭᠭᠤᠯ ᠤᠯᠤᠰ ᠳᠠᠬᠢ ᠠᠨᠠᠭᠠᠬᠣ ᠣᠬᠠᠭᠠᠨ ᠪ ᠲᠣᠬᠠᠢ ᠥᠷᠥᠨ ᠡ ᠳᠠᠬᠢᠨ ᠪ ᠰᠤᠳᠤᠯᠭᠠᠭᠠᠨ ᠳᠦ ᠮᠠᠰᠢ ᠪᠠᠭ ᠠ ᠪᠠᠷᠤᠭ ᠳᠤᠷᠢᠳᠠᠭᠠᠳᠦᠢ ᠰᠢᠬᠠᠮ ᠪᠠᠢᠢᠭ ᠠ ᠨᠢ ᠭᠠᠢᠢᠬᠠᠯᠲᠠᠢ ᠶᠦᠮ᠃ ᠳᠡᠯᠬᠡᠢ ᠵᠢᠨ ᠡᠷᠡᠭᠦᠯ ᠮᠡᠨᠳᠦ ᠵᠢᠨ ᠪᠠᠢᠢᠭᠭᠣᠯᠭᠠ ᠵᠢᠨ 1983 ᠣᠨ ᠪ ᠮᠣᠨᠭᠭᠤᠯ ᠣᠯᠣᠰ ᠤᠨ ᠡᠷᠡᠭᠦᠯ ᠮᠡᠨᠳᠦ ᠵᠢᠨ ᠪᠠᠢᠢᠳᠠᠯ ᠤᠨ ᠳᠣᠬᠠᠢ ᠲᠠᠢᠢᠯᠠᠩ ᠳᠦ ᠣᠯᠠᠮᠵᠢᠯᠠᠯᠲᠤ ᠠᠨᠨᠠᠭᠠᠬᠣ ᠣᠬᠠᠭᠠᠨ ᠳᠥᠩᠭᠡᠵᠦ ᠶᠧᠥᠷᠥᠫ ᠡᠮᠨᠡᠯᠭᠡ ᠵᠢᠨ ᠡᠮᠴᠢᠯᠭᠡᠭᠡᠨ  ᠳᠦ ᠣᠷᠭᠠᠮᠠᠯ ᠤᠨ ᠡᠮ ᠳᠠᠩ ᠪᠤᠯᠤᠨ ᠲᠡᠳᠡᠷᠭᠡᠷ  ᠤᠨ ᠢᠳᠡᠪᠬᠢ  ᠳᠡᠢ ᠪᠤᠳᠢᠰ ᡂᠨ ᠢ ᠰᠤᠩᠭᠤᠨ ᠬᠡᠷᠡᠭᠯᠡᠬᠦ ᠳᠦ ᠰᠢᠯᠵᠢᠵᠦ ᠪᠠᠢᠢᠭ ᠠ ᠳᠡᠲᠦᠢ ᠯᠠ ᠳᠣᠷᠢᠳᠠᠭᠰᠠᠨ ᠪᠠᠢᠢᠨ ᠠ᠃

ᠡᠨᠡ ᠲᠣᠷᠰᠢᠯᠲᠠ ᠵᠢᠨ ᠰᠣᠳᠣᠯᠭᠠᠭᠠᠨ ᠪ ᠵᠤᠷᠢᠯᠭ ᠠ ᠪᠣᠯ ᠮᠣᠨᠭᠭᠤᠯ ᠣᠯᠣᠰ ᠤᠨ ᠳᠠᠷᠬᠠᠨ ᠬᠣᠲᠠ ᠵᠢᠨ ᠣᠷᠰᠢᠨ ᠰᠠᠭᠣᠭᠴᠢᠳ  ᠤᠨ ᠣᠯᠠᠮᠵᠢᠯᠠᠯᠲᠦ ᠡᠮᠨᠡᠯᠭᠡ ᠵᠢᠨ ᠡᠮᠴᠢᠯᠭᠡ ᠥᠢᠯᠴᠢᠯᠬᠡᠨ ᠪ ᠬᠡᠷᠡᠭᠯᠡᠭᠡ ᠵᠢ ᠥᠨᠡᠯᠡᠵᠦ ᠪᠠᠷᠢᠮᠲᠠᠵᠢᠭᠣᠯᠠᠬᠣ ᠪᠠᠢᠢᠯᠠ᠃

ᠥᠷᠭᠡᠯᠵᠢᠯᠡᠯ ᠪᠤᠢ ᠁᠁


Цааш унших...

Увидасын үндэсний мод тавих ёс

Мод тавих ёс бол Төвд эмнэлэгийн сургалтын нэг чухал арга бөгөөд үзэж байгаа номынхоо товч утгыг галбарвасан модны дүрсэнд уравуулан үндэс, иш, мөчир салаа, навч, цэцэг, үр жимс гэх мэтээр тоймлон үзүүлдэг сургалтын арга юм. Урьдын Монгол манба дацангуудад ч энэ аргыг хэрэглэдэг байсан билээ.



Энэтхэгийн Дхарамсала хот дахь Төвдийн Эмнэлэг Зурхай Судлалын Сургуулийн оюутан Дэнзин Чойдон Анагаах ухааны дөрвөн үндэсний гутгаар Увидасын үндэсний мод тавих ёсоор шалгалт өгөх үед хийсэн бичлэг.
Энд тавьж байгаа мод бол 13-р Далай ламын дэргэдийн оточ Лхасын Эмнэлэг Зурхай Судлалын Төвийг үүсгэн байгуулагч Чэнравноровын (1883-1962) шавь Жамбапэрэнлэй (1928-2011) гэдэг эрдэмтэний зохиосон мод тавих ёсоор тавьж байгаа болно. Жил бүр хичээлийн жилийн эцэст оюутнууд үзэж дууссан номынхоо модыг энэ мэтээр тавьж шалгалт өгдөг уламжлал эдүгээ ч тасарсангүйгээр оршсоор байгаа нь энэ билээ.


Цааш унших...

Харшлалын тухай нэгэн Төвд эмчийн туршлага

Шалтгаан нөхцөл: Энэ өвчин бол европ эмээр түр зуурын шинж тэмдэгийн эмчилгээ хийхээс бус бүр мөсөн эдгээхэд бэрх өвчин билээ. Гадаадын олон оронд харшлалын гаралтай өвчнүүдээр олон хүмүүс өвдөж байгаа. Манай ёсоор бол энэ өвчний шалтгаан нь хий, шар, бадган, цус, хорхой, шар ус зургаагаас хэтрэнэ гэж байхгүй нь ойлгомжтой. Хөдлөх нөхцөлийн хувьд орчин үед гадаад орчин, агаарын бохирдолын нөлөө, химийн аргаар гаргаж авсан идээ ундаа, хувцас хунар, угаалгын бодис, гоо сайхны хэрэгсэл, эм бодис, гэр орны тавтлга тэргүүтнийг хэтэрхий хэрэглэсэнээс болж хүний бие махбодын байдал ч өөрчлөлт хувиралт өртөмтгий болдог. Тэр өөрчлөлтөөр шалтгаалан өвчтөнд ч уушгины тамир муудах, микроорганизмын халдварын дээр уушги, цус ямын хорхойд хорлох идээ ундаа, амттаны зүйлс, сонгино сармис, цагаан улаан лууван, давс, исгэлэн зүйлс, өөх тос, даршилсан зүйлс, түүхий салатны зүйлс, сэрүүн идээ ундаа хэтэрүүлсэн, хөргөгчний хүйтэн хөлдөөсөн идээ ундаа хэтэрхий хэрэглэсэн, сэрүүцүүлэгч сэнс, агааржуулагч хэтэрхий их хэрэглэсэн, жавар хүйтэн, чийг нойтон газар удаан оршин суусан, цэцэг, жимс, шороо тоос, үнэртэн, муухай үнэр, утаа, уур, амьтны үс ноос зэргээр харшлал хөдөлдөг билээ.
Өвчний шинж тэмдэг: Удаан хугацаагаар хамар, хоолой дахин дахин эвгүй болох нь урьдчилсан тэмдэг болно. Тодорхой хугацааны дараа ханиад хуучирч тархсан мэт хамарын ус ихсэх, заримдаа битүүрэх, дахин дахин найтаах, хамар, нүд, чамархайгаар өвдөх, нүд бүрэлзэх, загтнах, улайж хорсох, нулимас гоожих, ам, хоодой, хамар халуун оргин, хатах, ханиад хүрэмтгий болох, нус, цэр элбэгших, заримдаа халуурах, яс үес өвдөх, амьсгааддаг. Ялангуяа зарим нэг тодохой ургамалын цэцэг тоосоо гүвэх цагт хамараас ус гарч найтаалгах болдог. Астма өвчин энэ өвчний нөхцөлөөр үүсдэг билээ.
Засах арга: Төвд эмээр энэ өвчнийг ямар нэг хэмжээгээр эдгээж чаддаг. Эм засалын хамт дээр дурдсан идээ ундаа, явдал мөрийн зүйлүүдийг аль чадах чинээгээр нь цээрлүүлэх хэрэгтэй. Хорьж чадахгүй юм бол эмчилгээ эмийн чадал дээрхи тохирохгүй эм явдал мөрийн улмаас ёсчлон гарч чаддагүй.
Уулгах эм нь Гааваа-16, Гүрчүн, Гүргүм-13 Нила нэмсэн, Танчин-25, Норов-7, Пүрүлтан, Зово-8 Чүн нэмсэн, Түглогүнсэл, Лонбо-3 жор, Ринчэн Манжор тэргүүтнийг хөгшин залуу нас болон биеийн тамирын байдлыг харгалзан өгвөл их сайн. Буцалсан ус дахин дахин уулгаж, буцалсан усны уураар утахын хамт завсар нь Норов-7, Пүрүлтан уулгавал илүү их эдгэрч байхыг үзсэн юм.
Энэтхэгийн Дхарамсала хот дахи Төвдийн эмнэлэг зурхайн хүрээлэнгийн Мэнзий сэтгүүлийн 2005 оны 9 дэхь дугаарт тус хүрээлэнгийн эмнэлэгийн эмч Ишдоржийн бичсэн өгүүллэгээс сийрүүлэн орчууллаа.

Цааш унших...

Төвдийн Бадмадорж маарамбын унадаг өвчнийг зассан туршлагаас

Энэтхэгийн Дхарамсала хот дахь Төвдийн эмнэлэг зурхай судлалын хүрээлэн буюу Мэнзийханы маарамба Бадмадорж гэж нэг туршлагатай эмч байдаг. Түүний зохиосон "Шинэ эмч нар буюу дадлагын эмч нарт чухал хэрэгтэй сургаал туршлагын бичгийн хураангуй" гэдэг номноос эпилепси өвчнийг эмнэх туршлагаас нь хуваалцая.

ҮХЭТХИЙН УНАХЫГ ЗАССАН ТУРШЛАГА

Ухаан алдаж унадаг өвчинд шалтгаан нөхцөл олон байх боловч голлон хийн үест номлосон үхэтхийх хийгээд умартуулагчийн үест номлосон үхэтхийх мэт тухайн үесийг шинжлэх нь чухал баймаар байдаг. Тэр ч гол нь сэтгэл орох сүв ямарваа нөхцөлөөр хаагдсанаас хий сэтгэлийн гүйдэлийг түйтгэрлэсэн мэтээс үхэтхийн унадаг гэж номлосон байдаг.

Эмчилгээний туршлагын жишээ: Нэг.
Бутанаас ирсэн Гэндэнчойнпэл гэдэг өвчтөн. Нас нялх. Гол өвчин үхэтхийн унах. Умартагч, бие чичрэн, шүлс асгардаг.
1999 оны 1 сарын 11-ний өдөр. Өглөө Сампилноров ба Сувд-25 ээлжлэн өгч, орой Барагшин-9 хоёр үрлээр, үдийн 10 цагт Ринчен Жүмар-25 тав хоногийн зайтай өгөхөөр 6 үрэл сэлттэйгээр 1 сарын эм өгөв.

1999 оны 2 сарын 4 өдөр. Дээрх эмнүүд сайтар тусалсан байх тул өглөөний эм болон Жүмар-25ыг хэвээр үлдээн орой Силжүд-15 зэргийг дахин 1 сарын хугацаагаар өгч явуулав.

1999 оны 3 сарын 14 өдөр дээрхи эмчилгээг хэвээр нэг сар үргэлжлүүлэв.
1999 оны 5 сарын 9 өдөр дээрх эмчилгээг үргэлжлүүлэн нэг сар
1999 оны 6 сарын 13 өдөр дээрх эмчилгээг үргэлжлүүлэн хоёр сар
1999 оны 8 сарын 2 өдөр дээрх эмчилгээг үргэлжлүүлэн нэг сар
1999 оны 10 сарын 18 өдөр дээрх эмчилгээг үргэлжлүүлэн хоёр сар
1999 оны 11 сарын 28 өдөр дээрх эмчилгээг үргэлжлүүлэн нэг сар
2000 оны 1 сарын 16 өдөр дээрх эмчилгээг үргэлжлүүлэн хоёр сар
2000 оны 5 сарын 7 өдөр эмчилгээ маш сайн туслаж эдгэрсэн тул эм өгөхийг зогсоож, өвчин дахихаас сэргийлэн Жүмар-25 гурван өдөр тутамд үдээс өмнө 10 цагт өгөхөөр 20ш үрэл өгч явууллаа.

Хоёрдугаар жишээ.
Өвчтөний нэр Жүгни. Эхлээд эмнэлэгт ирж үзүүлэхэд хоёр гарын судал балархай, голлох өвчин ходоодны хорхойт хийтэй (Полүн сиринжан), заримдаа татаж унадаг, нүд бүлтэгнэн хардаг, алерги ихэд хөдөлсөн тэргүүтэн байв.
1996 оны 11 сарын 25 өдөр. Өглөө Зово-25 хоёр үрлээр ба Сампилноров хоёр үрлээр ээлжлэн өгөх, орой Агар-8. Нэг сар өгөв.
1996 оны 12 сарын 31 өдөр. Эм туслаж байгаа тул үргэлжлүүлэн нэг сар өгөв.
1997 оны 2 сарын 23 өдөр. Үзүүлэхээр ирэх үед эм маш сайн зохисон байх тул дахин нэг сараар үргэлжлүүлэн өгөв.

Гутгаар жишээ.
Энэтхэгийн Бихар мужийн Сахарса хэмээх газраас ирсэн залуу эмэгтэй. Судалыг эхлэн шинжлэхэд цон судал бүдүүлэг түргэн лугшина. Чаг судалын хүч сул. Гол өвчин ходоод элэгний борын суурьтай. Ходоодны хий дээш цанхайсан. Цээж агсна. Үхэтхийн унадаг.

1996 оны 11 сарын 26 өдөр. Өглөө Агар-8, өдөр Самчүн (Сампилноров дээр Гарьд-5 нэмсэн найрлага) ба Рүда-6 ээлжлэх, орой Агар-8 сэлтийг нэг сараар өгөв.
1996 оны 12 сарын 29 өдөр. Шинжлэн үзэхэд эмчилгээ сайн тусалсан байх тул дахин нэг сараар сунгав.
1997 оны 1 сарын 30 өдөр. Цээжээр бага зэрэг хатгалсан байв. Өглөө Самчүн ба Юрил-13 ээлжлэх, өдөр Силжүд-15, орой Агар-8 зэргийг нэг сараар өгөв.
1997 оны 3 сарын 19 өдөр. Дээрх эмийг дахин нэг сараар өгөв.
1997 оны 5 сарын 14 өдөр. Ихэд тусалсан тул дахин нэг сар.
1997 оны 7 сарын 14 өдөр. Ихэд тусалсан. Хөл гахщрын алга ул халуун оргих тул өглөө Самнор ба Сэрдог-5 ээлжлэх, өдөр Силжүд-15, орой Агар-8 сэлтийг нэг сараар өгөв.
1997 оны 8 сарын 19 өдөр. Дахин нэг сараар сунгав.
1997 оны 10 сарын 6 өдөр. Өглөө Силжүд-15 өгч бусдыг хэвээр өгөв.
1997 оны 11 сарын 23 өдөр. Өглөө Самнор ба Сэнбрү Бадмадавжад ээлжлэх, өдөр Агар-8 ба Зово-8 ээлжлэх, орой Агар-8 зэргийг нэг сараар өгөв.
1997 оны 12 сарын 3 өдөр. Нойр муу, нэмж толгой өюддөг болсон. Ерөнхийдөө эмчилгээ зохисон тул өглөө Самнор ба Сэрдог-5 ээлжлэх, өдөр Силжүд-15, орой Бимала зэргийг нэг сараар өгөв.
1998 оны 2 сарын 1 өдөр. Дахин өглөө Самнор ба Сэрдог-5 ээлжлэх, өдөр Силжүд-15, орой Агар-8 зэргийг нэг сараар өгөв.
1998 оны 3 сарын 22 өдөр. Дахин нэг сараар сунгав.
1998 оны 5 сарын 27 өдөр. Алерги хөдлөхөөс бус унасангүй. Энэ хооронд дахин нэг сарын эм өгөв.
1998 оны 7 сарын 9 өдөр. Дахин нэг сарын эм өгөв.
1998 оны 9 сарын 27 өдөр. Дээрхи эмийг 45 хоногоор өгч, зарим хэрэгтэй үедп уухаар Пүрүлтан 20 үрлийг авав.
1998 оны 11 сарын 12 өдөр. Дахин нэг сарын эм өгөв.
1999 оны 1 сарын 12 өдөр. Дахин нэг сараар давтан өгөв.
1999 оны 6 сарын 4 өдөр. Төвд эм ууж эхлэсэнээс хойш нэг ч удаа унасангүй. Дахин нэг сарын эм давтан өгөв.
1999 оны 7 сарын 7 өдөр. Дахин нэг сараар давтан өгөв.
1999 оны 8 сарын 11 өдөр. Дахин нэг сараар давтан өгөв.
1999 оны 9 сарын 19 өдөр. Дахин нэг сараар давтан өгөв.
1999 оны 12 сарын 27 өдөр. Эдгэрсэн тул дээрхи эмээ дахин нэг сар өгч явуулан эмчилгээг дуусгав.

Дөтгөөр жишээ.
Калимпон гэдэг хотоос ирсэн Данзан гэдэг өвчтөн. Эхний үзлэгээр судал бүдүүн, сул, хоосон бөгөөд гол өвчин унах, умартуулагч.
1997 оны 9 сарын 3 өдөр. Өглөө Самнор ба Сувд-25 ээлжлэх, орой Агар-8 15 хоногоор өгөв.
1997 оны 10 сарын 15 өдөр. Өглөө Сувд-25, орой Агар-8, 15 хоног.
1997 оны 11 сарын 29 өдөр. Дээрхи эмийг дахин 15 хоног өгч, Ринчен Раднасампил сэлтийг өгснөөр сайхан эдгэрсэн.

Энэ мэтээр Төвд эмээр умартуулагч, үхэтхийх өвчнийг эмчилж тусалсан жишээ олон байхын дотроос жишээ болгон цөөн хэдийг энд өгүүллээ.

Цааш унших...

My Reincarnation

Америкын олонд нэртэй кино найруулагч Jennifer Fox хэмээх эмэгтэйн сүүлчийн бүтээл болох Миний хувилгаан хэмээх шинэхэн баримтат киноны трейлерийг толилуулж байна. Хорин жилийн турш бүтээгдсэн энэ кинонд Италид амьдардаг эцэг хүү хоёр төвд хувилгаан лам Чойжал Намхайноров болон Чэнзэ Ишнамхай нарын амьдралын тухай өгүүлэх болно. Илүү ихийг myreincarnationfilm.com сайтаас үзээрэй...


Цааш унших...

Зарим нэг Төвд ёсны эмийн бодисын ойллогын тухай өгүүлэхүй

Хятадын Төвд судлалын http://www.tibetology.ac.cn вэб хуудсанд тавигдсан Бадмацэрэн, Жамьянжамц нарын бичсэн Төвд эмийн ойллогын тухай материалыг толилууля.

༄༅།། བོད་ལུགས་སྨན་རྫས་འགའ་ཞིག་གི་ངོས་འཛིན་སྐོར་ལ་དཔྱད་པ།

བོད་ལུགས་གསོ་བ་རིག་པ་ལས་སྨན་རྫས་རིག་པ་ནི་མེས་རྒྱལ་གྱི་གསོ་བ་རིག་པའི་གྲུབ་ཆ་གཙོ་བོ་ཞིག་ཡིན་པ་མ་ཟད། བོད་རིགས་མི་དམངས་ཀྱིས་ལོ་ངོ་ཉིས་སྟོང་ལྷག་གི་རིང་ལ་ནད་རིམས་དང་འཐབ་རྩོད་བྱས་པའི་ཉམས་མྱོང་ཕྱོགས་སྡོམ་བྱས་ནས་ཐོབ་པའི་སྙིང་ནོར་ཡིན་ལ། འདི་ལ་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དུས་ཡུན་རིང་ཞིང་། གཞུང་ལུགས་ཀྱི་ནང་དོན་ཟབ་པ་དང་། ཁྱད་པར་གྱི་ཆོས་ཉིད་ལྡན་འདུག་གོ ། ཡིན་ནའང་འདས་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་གངས་ལྗོངས་འདིའི་ཡུལ་གྲུ་རྒྱ་ཁྱོན་ཆེ་ཞིང་། སྡོད་གནས་ཐར་ཐོར་ཡིན་པས་ཕན་ཚུན་ཁ་ཐག་རིང་ལ། འགྲིམ་འགྲུལ་སྟབས་བདེ་མེད་པ། ཆ་འཕྲིན་འགག་པོ་ཡིན་པ་སོགས་ཁོར་ཡུག་དང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ཆ་རྐྱེན་ཞན་པའི་དབང་གིས་ཡུལ་དང་ས་གནས་སོ་སོས་སྨན་རྫས་ཀྱི་ངོས་འཛིན་དང་བཀོལ་ཚུལ་སོགས་རྙོག་འཛིང་མང་བས། དངོས་པོ་གཅིག་ཀྱང་དངོས་མིང་ཐ་དད་པ་དང་། དངོས་པོ་མི་འདྲ་ནའང་དངོས་མིང་གཅིག་ཏུ་འདོགས་པ་སོགས་སྣང་ཚུལ་བྱུང་དང་འབྱུང་བཞིན་པས། སྨན་རྫས་ཀྱི་འཁོར་རྒྱུག་དང་བཀོལ་སྤྱོད་ཕྱོགས་ལ་འགལ་རྐྱེན་སློང་བཞིན་མཆིས། བོད་སྨན་གྱི་སྨན་རྫས་དངོས་མིང་ལ་གཅིག་གྱུར་གྱི་ཚད་གཞི་བཟོ་སྐྲུན་བྱ་རྒྱུ་ནི་བྱ་བ་དོན་སྙིང་ལྡན་པ་ཞིག་ཏུ་བསམས་ནས་འདི་རུ་མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་གྱིས་སྤྱི་ལོ༢༠༠༠ལོའི་བོད་སྨན་སྨན་རྫས་ཀྱི་དངོས་མིང་གཅིག་གྱུར་ཚད་གཞིའི་གཞུང་ལུགས་གྲོས་ཞིབ་བྱེད་པར་བཏོན་པའི་སྨན་སྣ༡༦༠ལས་རེབ་འདིར་སྨན་སྣ༡༣ལ་དེང་རབས་ཚན་རིག་གི་དབྱེ་བ་དང་བོད་ཀྱི་སྨན་དཔེ་ཁུངས་མ་རྣམས་ཀྱི་བཞེད་ཚུལ། རྒྱ་སྐད་ཀྱི་ཐ་སྙད་དང་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཐ་སྙད་བཅས་རྦུར་ནས་ཆེད་རྩོམ་འདི་སྤེལ་བ་ཡིན་ལ་སྐྱོན་དང་ནོར་འཁྲུལ་ནི་གཡོལ་ཐབས་དང་བྲལ་བ་ཞིག་ཡིན་སྟབས། མཁྱེན་དཔྱོད་ཡངས་པའི་ཤེས་ལྡན་དག་གིས་འཕྱ་སྨོད་མི་གནང་བར་དགོངས་འཆར་རིན་པོ་ཆེ་ལྟ་བུ་གནང་རྒྱུའི་རེ་འདུན་ཞུ་བ་ལགས།

དར་ཡ་ཀན།
དར་ཡ་ཀན་ཞེས་པ་ཞང་ཞུང་གི་སྐད་དེ་བདུད་རྩིའམ་ཐེངས་ཆོག་ལ་འཇུག་ཅིང་། དེར་གནད་དམིགས་རེར་ཟབ་པའི་སྨན་གྱི་ཆེ་བ་བརྗོད་པའི་མིང་ཡིན་ལ། དམིགས་པ་གནད་ཀྱི་དར་ཡ་ཀན་དང་བབ་པ་སྐབས་ཀྱི་དར་ཡ་ཀན། རིགས་གཉིས་སུ་བཀར་ནས་བསྡོམས་པའི་སྨན་སྣ་ཉི་ཤུ་རྩ་ལྔར་བཤད་པ་ལས། ང་ཚོས་དུས་རྒྱུན་དུ་དར་ཡ་ཀན་ཞེས་འབོད་པའི་སྨན་ལྡུམ་ནི་འཁྲུངས་དཔེ་ལས་གསལ་བའི་བྱང་ཁོག་ཆུ་སེར་སྐེམ་པ་ལ་ཆུ་ཀླུང་སྐྱེ་བའི་དར་ཡ་ཀན་ཞེས་པ་དེང་རབས་སྐྱེ་དངོས་རིན་པས་སྐྱེ་དངོས་དབྱེ་བ་ལས་ཧྲི་ཙི་དཔའ་ཁོ
(十字花科) སྟེ་རྒྱ་གྲམ་མེ་ཏོག་གི་སྡེ་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པའི་སྔོ་ལྡུམ་ལ་རྒྱ་སྐད་དུ་ཏུའུ་ཞིན་ཚའེ (独行菜) ཟེར་བ་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཐ་སྙད་དུ Lepidium apetalunlwilld ཞེས་བྲིས་ཡོད་པ། ཤེལ་ཕྲེང་དུ་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་ལ་ཁྲག་ཁྲོག་པ། ཁྲག་ཀྲོད་པ། ཁང་ཕུག་པ། ཁང་ཐོག་སྐྱེས། ཁུ་ཐོག་སྐྱེས་བཅས་ཟེར་བའི་སྔོ་སྨན་འདི་ཡིན། གཞན་ད་དུང་དར་ཡ་ཀན་གྱི་མིང་ཐོགས་པའི་སྨན་རྫས་ནི། ༡ ཚེར་སྔོན་པ་ལ་རིག་གཉན་མགུལ་སྐྱེས་དར་ཡ་ཀན། ༢ ཤང་དྲིལ་དམར་པོ་ལ་ཀླུ་ཤོད་སྐྱེས་པའི་དར་ཡ་ཀན། ༣ ཆུ་ལྡུམ་པ་ལ་ཆུ་མིག་ནང་སྐྱེས་དར་ཡ་ཀན། ༤ ཁྲག་ཁྲོག་པ་ལ་ཆུ་ཀླུ་སྐྱེས་པའི་དར་ཡ་ཀན། ༥ ཧ་ལོ་ལ་བརྒྱ་བྱིན་ལྷ་སྲུང་དར་ཡ་ཀན། ༦ སྒ་ཏིག་པ་ལ་དམུ་རྫིང་སེལ་བའི་དར་ཡ་ཀན། ༧ ཀླུ་བདུད་ལ་ཀླུ་རྣམས་འདུལ་བའི་དར་ཡ་ཀན། ༨ ཡུ་གུ་ཤིང་ལ་རྨ་རྣམས་འདྲུབ་པའི་དར་ཡ་ཀན། ༩ གང་གཱ་ཆུང་ལ་ལ་ལས་འོང་བའི་དར་ཡ་ཀན། ༡༠ སྲད་སྨུག་ལ་སྨུག་པོ་དར་ཡ་ཀན། ༡༡ བྱ་རྒོད་སུག་པ་ལ་ལྷོག་པ་འདུལ་བའི་དར་ཡ་ཀན། ༡༢ ལྕི་འབྲུམ་ལ་ངང་བ་ཆིག་རྒྱུད་དར་ཡ་ཀན།༡༣ སྤང་ཚན་སྤུ་རུ་ལ་རྣག་རྣམས་འདུལ་བའི་དར་ཡ་ཀན། ༡༤ དབྱི་མོང་ལ་གྲང་སྐྲན་འདུལ་བའི་དར་ཡ་ཀན། ༡༥ སྤང་རྒྱན་དཀར་པོ་ལ་གློ་ནད་སེལ་བའི་དར་ཀན། ༡༦ བྱ་རྐང་བ་ལ་སྔོན་པོ་དར་ཡ་ཀན། ༡༧ ཁུར་མང་ལ་བདུད་རྩི་དར་ཡ་ཀན། ༡༨ བྱ་རོག་ནོར་བུ་ལ་འཆི་མེད་དར་ཡ་ཀན། ༡༩ སྟག་ཤ་ལ་ཤ་རྒྱལ་དར་ཡ་ཀན། ༢༠ རྨ་བྱའི་ཤ་ལ་དུག་འཇོམས་དར་ཡ་ཀན་ནམ་ཤ་དར་ཡ་ཀན། ༢༡དངུལ་ཆུ་ལ་ཐིག་ལེ་དར་ཡ་ཀན། ༢༢ གླ་རྩི་ལ་རྩི་དར་ཡ་ཀན། ༢༣ བྱ་སྒོད་མཁྲིས་པ་ལ་གནམ་དར་ཡ་ཀན། ༢༤ ཅོང་ཞི་ལ་རྡོ་དར་ཡ་ཀན། ༢༥ བྲག་ཞུན་ལ་ཁྲག་དར་ཡ་ཀན་བཅས་སོ། །


རེ་སྐོན་པ།
རེ་སྐོན་པ་ནི་དེང་རབས་ཀྱི་སྐྱེ་དངོས་དབྱེ་བ་ལས། ཡིང་སུའུ་ཁོ
(罂粟科) སྟེ་རྒྱ་མེན་གྱི་སྡེ་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པའི་སྐྱེ་དངོས་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་ལ་རེ་སྐོན་རྩི་དམར། རྩི་དམར་རྐང་གཅིག ཕུག་རོན་རྐང་། ཟླ་བའི་དུག་རྩི་དམར་ཟིལ་བ་ཅན་སོགས་ཟེར་བ། རྒྱ་སྐད་དུ་ནེ་པ་ལའི་ཙི་ཅིན( 尼泊尔紫堇 )ཞེས་འབོད་པ། རྒྱལ་སྤྱིའི་ཐ་སྙད་
དུ
Corydalls hendersonii HemsL ཞེས་བྲིས་ཡོད་པ། ལག་ལེན་དུ་རྩི་དམར་རྩི་སྐྱ་ཞེས་རིགས་གཉིས་སུ་བཀར་ཡང་སྐྱེ་སའི་དབང་གིས་མདོག་ལ་ཁྱད་པར་ཅུང་ཙམ་ཞིག་མཆིས་ཤིང་ངོ་བོ་གཅིག་ཡིན་པའི་སྐྱེ་དངོས་དེ་ལ་ཟེར་རོ། །ཤེལ་ཕྲེང་ལས་ཀྱང་། རྩི་དམར་རྐང་གཅིག་གཡའ་སྤང་སྐྱེས། །ལོ་མ་སྔོ་སེབ་ས་ལ་བགྲད། །མེ་ཏོག་དཀར་སེར་ཆུང་ལ་མཛེས། །རྩ་བ་རྐང་གཅིག་རབ་ཏུ་དམར། །ཞེས་པ་དེ་དངོས་རེད། ང་ཚོས་ཀྱང་དེ་ལ་ངོས་འཛིན་བྱེད་པ་ལས་གཞན་མེད་དོ། །


གང་གཱ་ཆུང་།
གང་གཱ་ཆུང་ནི་དེང་རབས་སྐྱེ་དངོས་རིག་པས་སྐྱེ་དངོས་དབྱེ་བ་ལས་ལུང་ཏན་ཁོ
( 龙胆科 )སྟེ་སྤང་རྒྱན་མེ་ཏོག་གི་སྡེ་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པའི་སྔོ་ལྡུམ་གང་གཱ་ཆུང་ངམ་མིང་གཞན་ལ་གངས་ལས་སྐྱེས་པའི་ཨ་བྷི་ཥྲ། ལ་ལས་འོང་བའི་དར་ཡ་ཀན། དཀར་པོ་ཆིག་ཐུབ་སོགས་ཟེར་ཞིང་རྒྱ་སྐད་དུ་ཝུའུ་ནུའུ་ལུང་ཏན( 乌奴龙胆 )ཞེས་འབོད་པའི་མེ་ཏོག རྒྱལ་སྤྱིའི་ཐ་སྙད་དུ Gentiana urnula H.sm ཞེས་བྲིས་ཡོད་པའི་སྐྱེ་དངོས། ཤེལ་ཕྲེང་དུ། མཐོ་བའི་གཡའ་ཞིབ་རྫ་ལ་སྐྱེ། ། ལོ་མ་ཐིས་ཚེ་བརྩེགས་པ་ཡི། །ཟུར་བཞི་ལོགས་བརྒྱད་མཆོད་རྟེན་བརྩེགས། །དེ་སྟེང་མེ་ཏོག་དཀར་པོ་ལ། །སྔོ་དང་དམར་བའི་མདངས་འོད་ཆགས། །དྲིལ་བུ་གྱེན་དུ་ཁ་བཟེད་འདྲ། །རྩ་བ་རྒྱུས་པ་འཛིངས་པ་འདྲ། །ཞེས་པར་མིང་དོན་མཚུངས་སོ། །སྨན་པ་ལ་ལས་ཟིན་ཏིག་དཀར་པོ་གང་གཱ་ཆུང་བྱེད་པ་ནི་ཁུངས་ལུང་མེད་པས་མི་འཐད་དོ། །


བོང་ང་དཀར་པོ།
བོང་དཀར་ནི་རྟོགས་བརྗོད་ལས། གངས་འདབས་བསིལ་ལྗོངས་འཛིན་མའི་བོང་དཀར་ང་། །དུང་རྩ་གླང་ཆེན་གཞོན་ནུའི་མཆེ་བ་ལ། །གཡུ་ལོའི་མེ་ཏོག་ནོར་བ་བཻཌཱརྱ། །དུག་དང་མཁྲིས་ཚད་སེལ་བའི་གཙོ་མོ་ལགས། །ཞེས་པ་ལྟར་དེང་རབས་སྐྱེ་དངོས་རིག་པས་སྐྱེ་དངོས་དབྱེ་བ་ལས། མའོ་ཀིན་ཁོ
( 毛茛科 )སྟེ་སྔོ་སྲུབ་ཀྱི་སྡེ་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པའི་སྐྱེ་དངོས་ཤིག་ཡིན་པར་བཤད། མིང་གི་རྣམ་གྲངས་ལ་ཨ་ཏཱི་བི་ཥྲ་དང་། ཤིན་ཏུ་དུག་མེད། གངས་ཀྱི་ཞུན་ཆུང་། སྤྲེལ་སྨན་བཅད་འབྱོར། ཨ་རྫ་ཤ་སོགས་ཟེར་ལ་ངོས་འཛིན་རིགས་གཉིས་ཡོད་པ་མཐོང་མྱོང་བས། གཅིག་གི་མིང་ལ་རྒྱ་སྐད་དུ་པན་ཞིན་ཝུའུ་ཐོའུ( ཏཱ形乌头 )ཟེར་བ་དང་། རྒྱལ་སྤྱིའི་ཐ་སྙད་དུ Aconitum navicular stapf ཞེས་པ་དང་། གཞན་ཞིག་གི་མིང་ལ་ཐང་ཀུའུ་ཐེ་ཝུའུ་ཐོའུ( 唐古特乌头 )ཟེར་བ་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཐ་སྙད་དུ Aconitum tanguticum ( Maxim ) stapf ཞེས་བྲིས་ཡོད་པ་དེ་གཉིས་པོ་རེད། རང་རེའི་སྨན་ཁང་གིས་རྗེས་མ་དེ་ལ་ངོས་འཛིན་བྱེད་དོ། །

མཛོ་མོ་ཤིང་།
མཛོ་མོ་ཤིང་ནི་དེང་རབས་སྐྱེ་དངོས་རིག་པས་སྐྱེ་དངོས་དབྱེ་བ་ལས། ཏོའུ་ཁོ (豆科) སྟེ་གང་བུ་ཅན་ནམ་སྲན་མའི་རིགས་ཀྱི་སྡེ་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པའི་ཤིང་ཕྲན་ཚེར་མ་ཅན་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་ལ་མཛོ་མོ་ཤིང་དང་། མཛོ་ཤིང་། མཛོ་ཚེར། བོད་ཀྱི་ཙན་དན། ཁྱི་རྔ་སྤྱང་ཚེར། ཨ་ལ་ཁ་སུག་ཡུ་མོའི་ཚེར་མ་སོགས་སུ་འབོད་པ་དང་། རིགས་གཉིས་སུ་དབྱེ་བའི་གཅིག་ནི་བཻ་སྔོན་དུ་བཤད་པའི་ཤིང་ཚེར་མ་ཅན་གྲ་མ་ལས་ཆེ་བ་སྤུ་དཀར་པོས་ཁྱབ་པ་མེ་ཏོག་སེར་པོ་ཅན་ཤིང་གི་སྙིང་བོ་ཙན་དན་དམར་པོ་ལྟ་བུའོ་ཞེས་པ་རྒྱ་སྐད་ཀྱིས་མིང་ལ་ཅི་ཨེར
(锦鸡儿) ཟེར་ཞིང་། རྒྱལ་སྤྱིའི་ཐ་སྙད་དུ Caraganatibetica ( Maxim ) Kom ཞེས་བྲིས་འདུག་པ་དེ་དང་། གཞན་ཞིག་ནི་ཤེལ་ཕྲེང་དུ་ལོ་མ་ཞིབ་ཅིང་སྡོང་བོ་ཐམས་ཅད་ཚེར་མས་ཁྱབ་པས་ཝའི་རྔ་སྤུ་གཟེངས་པ་ལྟ་བུ་ལས་ལོ་མ་ཆེར་མི་མངོན་པ། མེ་ཏོག་དཀར་ལ་དམར་མདངས་ཆགས་པ་སྲན་མའི་མེ་ཏོག་གི་དབྱིབས་ཅན། རྩ་བ་དང་པགས་པ་རྒྱུས་པ་ལྟ་བུས་ཐག་པ་རུང་བ་དེའི་ཤིང་སྙིང་ཙན་དན་དམར་པོའོ་ཞེས་བསྟན་པས་ཚེར་ཤིང་ཡུལ་སྐད་དུ་ཁོལ་མོའི་གཡོག་ཚེར་རམ་ཡུ་མོའི་ཚེར་མ་ཞེས་བྲིས་ཡོད་པ་དེ་གཉིས་ཡིན་ལ་ང་ཚོས་རྒྱུན་བཀོལ་གྱི་མཛོ་མོ་ཤིང་ནི་གོང་གི་རིགས་དང་པོའོ། །


མཆིན་པ་ཞོ་ཤ།
མཆིན་པ་ཞོ་ཤ་ནི་དེང་རབས་སྐྱེ་དངོས་རིག་པས་སྐྱེ་དངོས་དབྱེ་བ་ལས། ཏོའུ་ཁོ
(豆科) སྟེ་སྲན་མའི་སྡེ་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པའི་ཤིང་སྡོང་ཆེན་པོ་ཞིག་གི་འབྲས་བུར་བཤད། མིང་ལ་མཁལ་མ་ཞོ་ཤ བ་མཁལ་སྨུག་པོ། སུག་པ་ཕ་མ། ཤ་ལུ་ཀ གླང་མིག་སོགས་ཟེར་ལ། རྒྱ་སྐད་ཀྱིས་ཁོ་ཐེང་ཙི(磕藤子)ཞེས་འབོད་པ། རྒྱལ་སྤྱིའི་ཐ་སྙད་དུ Entada phaseolids ( L ) Merr ཞེས་བྲིས་ཡོད་པའི་འབྲས་བུ་མཆིན་པའི་མདོག་ཅན་ལེབ་མོ་གླང་མིག་དང་འདྲ་བ་དེ་ཡིན། ཤེལ་ཕྲེང་དུ། བ་མཁལ་སྨུག་པོ་ཞེས་བྱ་བ། །ལྷ་རོང་ཚ་བའི་ཡུལ་དུ་སྐྱེ། །ཤིང་སྡོང་མཆོག་ཏུ་ཆེ་བ་ལ། །གང་བུ་འདོམ་ཕྱེད་ཙམ་ནང་ནས། །འབྲས་བུ་དམར་པོ་གླང་མིག་འདྲ། །མཆིན་པའི་མདོག་ཅན་ལེབ་མོའོ། །ཞེས་པས་གསལ་ལོ། །རང་རེའི་སྨན་ཁང་གི་ངོས་འཛིན་ཡང་འདི་གཅིག་པོ་ལས་མེད།


ཆུ་མ་རྩི།
ཆུ་མ་རྩི་ལ་ངོས་འཛིན་རིགས་བཞི་ཡོད་པ་མཐོང་མྱོང་། གཅིག་ནི་དེང་རབས་སྐྱེ་དངོས་རིག་པས་སྐྱེ་དངོས་དབྱེ་བ་ལས་ལིའོ་ཁོ
(蓼科)སྟེ་ཆུ་རྩའི་སྡེ་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པའི་སྐྱེ་དངོས་ཤིག རྒྱ་སྐད་ཀྱིས་མིང་ལ་ཞི་པོ་ལིའཆ་ཡ་ལིའོ (西伯利亚蓼)ཞེས་པ། དབུས་ཆབ་མདོ་སྨན་རྩིས་ཁང་གིས་བསྒྲིགས་པའི“འཁྲུངས་དཔེ་དྲི་མེད་ཤེལ་གྱི་མེ་ལོང”དུ་ཙི་ཙི་ས་འཛིན་ལ་ངོས་འཛིན་བྱས་ཡོད་པ། མགོ་ལོག་ས་ཁུལ་གྱི་དམངས་ཁྲོད་དུ་ཨ་ལོ་རྒྱུ་ལོ་ཞེས་འབོད་པ། རྒྱལ་སྤྱིའི་ཐ་སྙད་དུ Polygonum sibiricm Laxm ཞེས་བྲིས་ཡོད་པའི་ལྡུམ་བུ་ཞིག་རེད། གཉིས་ནི་སྐྱེ་དངོས་སྡེ་ཁོངས་གོང་དང་མཚུངས་པའི་སྐྱེ་དངོས་ཤིག་སྟེ་མིང་ལ་སྐྱུ་རུ་མུ་རུ་དང་། ཡུལ་སྐད་དུ་སྐྱུ་རུ་ལེབ་མོ་ཞེས་འབོད་པ། རྒྱ་སྐད་དུ་ཞའོ་ཏེ་ཧོང་ངམ་ཨའེ་ཏེ་ཧོང (小大黄,矮大黄) ཟེར་བ།རྒྱལ་སྤྱིའི་ཐ་སྙད་དུ Rhoum pumilum Maxim ཞེས་བྲིས་ཡོད་པ། ཤེལ་ཕྲེང་དུ་རྒོད་གཡུང་གཉིས་སུ་བཀར་བའི་རྒོད་པོ་དེ་རེད། གསུམ་ནི་སྐྱེ་དངོས་ཀྱི་ཁོངས་གཏོགས་གོང་དང་མཚུངས་པ། འཁྲུངས་དཔེ་དྲི་མེད་ཤེལ་གྱི་མེ་ལོང་དུ་ཆུ་མ་རྩི་གཡུང་ལྡུམ་དུ་ངོས་འཛིན་བྱས་པ་ལས་མིང་གཞན་པ་མ་མཐོང་། རྒྱ་སྐད་དུ་ཡིང་མའོ་ལིའོ (硬毛蓼) ཞེས་འབོད་པ། རྒྱལ་སྤྱིའི་ཐ་སྙད་དུ Polygonum hookoirirnoisn ཞེས་བྲིས་ཡོད་པའི་སྐྱེ་དངོས་དེ་རེད། བཞི་ནི་སྐྱེ་དངོས་ཀྱི་ཁོངས་གཏོགས་གོང་དང་མཚུངས་པའི་སྐྱེ་དངོས་ཤོ་མང་བའི་རིགས་ཆུང་བ་ཞིག་སྟེ་མིང་ལ་མཁའ་འགྲོ་ལ་ཕུག་ཟེར་བ་ཡུལ་སྐད་དུ་ཆུ་ལྕུམ་ཆུང་བ་ཞེས་འབོད་པ། རྒྱལ་སྤྱིའི་ཐ་སྙད་དུ་ Rheum sp ཞེས་བྲིས་ཡོད་པའི་སྐྱེ་དངོས་ཤིག་བཅས་སོ། །རང་རེའི་བོད་སྨན་ཁང་གིས་ཁམ་གཙང་འབྲུག་རྒྱལ་མཆོག་དང་དགེ་རྒན་མཐུ་ལྡན་ལགས་ཀྱི་ཕྱག་ལེན་ལྟར་དུ། གོང་གསལ་གྱི་རིགས་གཉིས་པ་སྟེ་སྐྱུ་རུ་མུ་རུ་ཞེས་པ་སྡེབ་ཁར་འཕངས་པས་ནུས་པ་བཟང་བོར་ཐོན་འདུག


གླ་སྒང་བ།
གླ་སྒང་བ་ལ་རིགས་གཉིས་ཡོད། གཅིག་ནི་འཁྲུངས་དཔེར། མོན་ལུག་གླ་སྒང་ཞེས་བྱ་བ། །སྤང་ཤུལ་མཐུག་པོའི་ས་ལས་སྐྱེ། །ལོ་མ་ཕྲ་ལ་རབ་ཏུ་ཆུང་། །རྩ་བ་ཕྲ་ལ་མང་བ་སྟེ། །ཞེས་པ། དེང་རབས་སྐྱེ་དངོས་དབྱེ་བ་ལས་ལིའོ་ཁོ
( 蓼科 ) སྟེ་ཆུ་རྩའི་རིགས་ཀྱི་སྡེ་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པའི་སྔོ་ལྡུམ་མེ་ཏོག་དཀར་པོ་ལུག་རིལ་ཙམ་འཆར་བ་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་ལ་མོན་ལུག མོན་ཆུ་རབ་པ། ལང་གུ་ར། རུས་མདུད་མུ་བྷི་ཟེར་བ། ཡུལ་སྐད་དུ་མོན་བུ་དཀར་རས་ཞེས་འབོད་པ། རྒྱ་སྐད་དུ་ཐོའུ་ཧྭ་ལིའོ ( 头花蓼 ) ཟེར་བ། རྒྱལ་སྤྱིའི་ཐ་སྙང་དུ Polygonum sphae-rostachyum Meissn ཞེས་བྲིས་ཡོད་པའི་མེ་ཏོག་དེ་ཡིན་ལ། གཞན་ཞིག་ནི་གླ་སྐང་རྒོད་གཡུང་གཉིས་ལས་གཡུང་བ་སྟེ། ཤེལ་ཕྲེང་དུ་འདི་ལ་རིགས་གཉིས། སྔ་མ་རྒོད་དང་། གཡུང་བ་ནི་ས་འབོལ་སར་སྐྱེ་བའི་ལོ་མ་ཕྱོགས་ཙམ་ལོ་བཙན་པ་དང་འདྲ་ལ་རྐང་དམར་བ། མེ་ཏོག་རྒྱ་དཀར་སྤེན་མའི་མེ་ཏོག་ཆེ་ཤོས་ཙམ་འཆར་བ་རྩ་བ་མོན་བུ་འདྲ་ལ་ཕྱི་ནག་ནང་དམར་རོ་བསྐ་བའོ་འེས་པ་སྟེ། དེང་རབས་ཀྱི་སྐྱེ་དངོས་དབྱེ་བ་ལས་མའོ་ཉིའུ་ཨེར་མིའོ་ཁོ ( 牦牛儿苗科 ) ཞེས་པ་ག་དུར་དམན་པའི་སྡེ་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པའི་མེ་ཏོག་སྟེ་གླ་སྐང་མེ་ཏོག་ཟེར། རྒྱ་སྐད་དུ་ཀན་ཆིང་ལའོ་ཀོན་ཚའོ ( 甘青老鹳草 ) ཞེས་འབོད་པ། རྒྱལ་སྤྱིའི་ཐ་སྙད་དུ Geraniumpyl ZoWianum Maxim ཞེས་བྲིས་ཡོད་པའི་མེ་ཏོག་དེའི་རྩ་བ་ཡིན་ལ། ང་ཚོས་ཀྱང་དེ་ལྟར་བྱེད་དོ། །


ཤིང་ཚ།
ཤིང་ཚ་ནི་དེང་རབས་སྐྱེ་དངོས་རིག་པས་སྐྱེ་དངོས་དབྱེ་བ་ལས་ཀྲང་ཁོ
(樟科) སྟེ། ག་བུར་རིགས་ཀྱི་སྡེ་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པའི་ཤིང་སྡོང་ཀ嗐་ཞེས་འབོད་པའི་ཤུན་པ་ཡིན་པར་བཤད། རྒྱ་སྐད་དུ་རོའུ་ཀུའེ ( 肉桂 ) ཞེས་ཟེར་བ་དང་། རྒྱལ་སྤྱིའི་ཐ་སྙད་དུ་ CinnamOmum cassiaprel ཞེས་བྲིས་ཡོད་པ། ཤིང་སྡོང་གི་ཆེ་ཆུང་དང་ཤུན་པའི་མཐུག་སྲབ་ལྟར་དུ་རིམ་བཞིན་ཆེས་སྲབ་མོ་ལ་རོའུ་ཀེའུ་དང་། དེའི་མཐུག་པོ་ལ་ཀོན་ཀུའེ ( 官桂 ) ། དེའི་མཐུག་པོ་ལ་ཆི་པེན་ཀུའེ ( 企边桂 ) ཤིང་རྒན་གྱི་ཤུན་པགས་ཧ་ཅང་མཐུག་པོ་དེ་ལ་པན་ཀུའེ ( 板桂 ) བཅས་ཟེར་ནའང་མ་གཞིའི་འབྱུང་ཁུངས་སྐྱེ་དངོས་གཅིག་ལས་ཐ་དད་དུ་མེད་དེ། ནུས་པ་ཤིང་གསར་སྐྱེས་ཀྱི་ཤུན་ལྤགས་སྲབ་མོ་དེ་བཟང་བ་རེད།


ཚར་བོང་།
ཚར་བོང་ནི་འཁྲུངས་དཔེ་ལས། མཁན་རིགས་ཚར་བོང་ཞེས་བྱ་བ། །སྡོང་བོ་རེ་ལ་ཡལ་ག་མང་། །ཐོག་བུ་མི་རྒན་མགོ་བོ་འདྲ། །རོ་ནི་ཁ་ཚ་དྲི་མ་དུག ། ཅེས་པ་ལྟར། དེང་རབས་སྐྱེ་དངོས་རིག་པས་སྐྱེ་དངོས་དབྱེ་བ་ལས་ཀྱང་ཅུས་ཁོ་དང་ཧའོ་ཧྲའུ
( 菊科,篙属 ) སྟེ་དྲང་སྲོང་མེ་ཏོག་གི་སྡེ། མཁན་པའི་ཁོངས་གཏོགས་ཡིན་པ་གཏན་ཕབ་བྱས་ཡོད། ཤེལ་ཕྲེང་དུ། ཚར་བོང་རིགས་གསུམ་སྟེ། དཀར་པོ་དྲི་ངད་ཆེ་བ་དང་སྨུག་པོ་དྲི་ངད་ཆུང་ལ་ཐོག་བུ་མཁན་འབྲུམ་འདྲ་བ་དང་། ནག་པོ་ཤིང་མ་ལྡུམ་ཡོག་མོ་འདྲ་བའོ། །ཞེས་རིགས་དཀར་སྨུག་ནག་གསུམ་དུ་དབྱེ་ཡོད་པ་ལ་མདོ་དབུས་ཁམས་གསུམ་དུ་ངོས་འཛིན་འདྲ་མིན་དུ་མ་རེ་ཡོད་པ་མཐོང་མྱོང་ནའང་རང་རེའི་སྨན་ཁང་སི་ངོས་འཛིན་རིགས་གཉིས་ཡོད་པ་ནི། གཅིག་ཚར་བོང་དཀར་པོ་སྟེ། རྒྱ་སྐད་ཀྱིས་ཧྲ་ཧའོ (沙篙) ཞེས་འབོད་པ། རྒྱལ་སྤྱིའི་ཐ་སྙད་དུ Artemisia desertorum spreng ཞེས་པ་དེ་དང་།གཞན་གཅིག་ནི་ཚར་བོང་སྨུག་པོ་སྟེ། རྒྱ་སྐད་དུ་ཧྲན་ཧྭ་ཧའོ ( 山花篙 )ཟེར་བ། རྒྱལ་སྤྱིའི་ཐ་སྙད་དུ Artemisia paruitlora Rcxlo ཞེས་བྲིས་ཡོད་པའི་སྐྱེ་དངོས་དེ་གཉིས་པོ་ཡིན།


སྨུག་པོ་སྦལ་རྒྱབ།
སྨུག་པོ་སྦལ་རྒྱབ་ནི་རྒྱུ་ལྕགས་རྡོའི་རིགས་ཀྱི་གཏེར་རྡོ་སྨུག་པོ་སྣུམ་ཞིང་འཇམ་ལ་ལྕི་བ་སྦལ་བའི་རྒྱབ་ཀྱི་འབྲམ་པ་དངའདྲ་བའི་འབྲུམ་པ་འཇམ་པོས་ཁེབས་པ། བཅག་ན་རྒྱ་ཚྭ་བཅག་པ་འདྲ་བའི་སུལ་རིས་ཡོད་པ་ཞིག་ཡིན་པར། སྟེང་དུ་འབྲུམཔ་འཇམ་པོ་ཡོད་མེད་ཀྱིས་ཡོད་པ་ལ་ཕོ་སྦལ་དང་མེད་པ་ལ་མོ་སྦལ་ཞེས་མིང་བཏགས་པ་ལ། ཤེལ་ཕྲེང་ལས། ཕོ་སྦལ་ནི། རྡོ་སྨུག་པོ་སྲ་ལ་མཁྲེགས་པ། རྒྱ་སྐྱེགས་ཀྱི་དབྱིབས་ལྟར་ལེབ་མོ་ལ་ཕྱི་ལ་འབྲུམ་པ་འོད་དུ་འཚེར་བ་སྦལ་བའི་རྒྱབ་ལྟར་ཡོད་པ། རྡོ་ལ་རི་མོ་བྲིས་ན་ཁམ་སེར་དོད་པ་བཅག་ན་རྡོ་ཡི་སྣ་སུལ་རྒྱ་ཚྭ་བཅག་པ་ལྟར་ལ་འཇམ་ཤིག་གེ་བ། བརྡུངས་ཚེ་དྲི་ཞིམ་པའོ། །མོ་སྦལ་ནི་སྔ་མ་ལྟ་བུ་ལ་འབྲམ་པ་མེད་པ་དང་། སྨུག་པོ་སླེ་སོལ་བཅག་འདྲའི་གསེང་དུ་དམར་སྨུག་འཇམ་འབོལ་ཚོན་དམར་སྨུག་རྦུར་ཉམས་ཤིག་བཅས་མོ་རིགས་གཉིས་ཞེས་བསྟན་པས་གསལ་ལོ།། མིང་གི་རྣམ་གྲངས་ལ་ཏྲི་ཡ་སྨུག་འཚེར་དང་། དྲི་མ་སྨུག་པོ། རྡོ་ཀ་བུར་དྲི་ལྡན་སོགས་ཟེརལ། གྲོ་སྐད་དུ་ཏའེ་ཀྲེ་ཧྲི
( 黛赭石 ) ཞེས་བྲིས་ཡོད་པ་དང་། བྱེ་བྲག་ཏུ་དབྱེ་ན་ཕོ་སྦལ་ལ་ཏིང་ཐོའུ་ཀྲེ་ཧྲི ( 钉头赭石 ) དང་མོ་སྦལ་རིགས་དང་པོ་ལ་ཧེན་ཀྲོང་ཁྲི་ཐིའེ་ཁོང ( 肾状赤铁矿 )མོ་སྦལ་རིགས་གཉིས་པ་ལ་ཐུའུ་བྲེང་ཀྲེ་ཧྲི ( 土状赭石 )བཅས་དབྱེ་བ་དང། སོ་སོའི་རྫས་འགྱུར་གྱི་གྲུབ་ཆ་ལའང་ཁྱད་པར་ཅུང་ཙམ་རེ་ཡོད་པར་བཤད་ལ་རང་རེའི་སྨན་ཁང་གིས་རྒྱུན་བཀོལ་གྱི་སྦལ་རྒྱབ་སྨུག་པོ་ནི་ཕོ་སྦལ་ཏེ་རྒྱ་སྐད་ཀྱིས་ཏིང་ཐོའུ་ཀྲེ་ཧྲི་ཟེར་བ་འདི་ཡིན།

དཀར་པོ་སྦལ་རྒྱབ།
དཀར་པོ་སྦལ་རྒྱབ་ནི་ངོ་བོ་ཅོང་ཞིའི་རིགས་འདྲ་བ་ལ་དེ་ལས་ཅུང་ཟད་མཁྲེགས་པ་མདོག་དཀར་པོ་སྟེང་དུ་འབྲུམ་པ་ཆགས་ལུགས་ནི་སྨུག་པོ་སྦལ་རྒྱབ་དང་མཚུངས་པ་རྔམས་སྨུག་པོ་སྦལ་རྒྱབ་ལས་མཐུག་ལ་རྡོ་ལ་རི་མོ་བྲིས་ན་དཀར་པོ་ཅུང་ཙམ་དོད་པ། ཕྱེ་མར་བཏུལ་ན་དཀར་པོ་ཡིན་པ། དེང་རབས་གཏེར་དངོས་རིག་པས་བརྟགས་ན་རྒྱུ་ནི་ཐན་སོན་ཡན
( 碳酸盐) ཞེས་པའི་གཏེར་རྡོ་རྒྱ་སྐད་ཀྱིས་ཐུང་ཀྲོང་ཀུའེ་མེ་ཧྲི ( 痛状硅镁石 )ཟེར་བ་བོད་སྐད་དུ་སྦལ་རྒྱབ་དཀར་པོ་དང་། སྤལ་རྒྱབ། དཀར་པོ་སྦལ་རྒྱབ་སོགས་ཟེར་བ་དེ་ཡིན། འདི་ལའང་འབྲུམ་པ་ཡོད་མེད་དང་མཁྲེགས་སོབ་ཀྱི་ཁྱད་པར་གྱིས་ཕོ་མོ་དང་མཆོག་དམནགྱིདབྱེ་་བའང་ཕྱེས་སོ།།


གངས་ཐིགས།
གངས་ཐིགས་ལ་བཞེད་ཚུལ་འདྲ་མིན་འགའ་རེ་མཆིས་ནའང་། ང་ཚོས་ངོས་འཛིན་ནི་རྨ་ཆེན་གངས་རིའི་གངས་འདབས་ཀྱི་ཆུ་མིག་དག་ལས་འབྱུང་བའི་རྡོ་རིལ་མོ་སྲན་མའི་དབྱིབས་ཅན་མདོག་དཀར་སྐྱའམ་དམར་མདངས་ཅུང་ཙམ་ཡོད་པ་ཆེ་ཆུང་ངེས་མེད་ངོ་བོ་མཁྲེགས་ཉམས་ཅན་མེར་བསྲེགས་ནས་ཆུར་རྦུངས་ན་ཞུ་སྟེ་ཞོ་ལྟར་འགྱུར་བ། དེང་རབས་གཏེར་དངོས་རིག་པས་དབྱེ་ཞིབ་བྱས་པ་ལས་དེའི་གྲུབ་ཆ་གཙོ་བོ་ནི་ཐན་སོན་ཀའེ
CcO3ཡིན། རྒྱ་སྐད་ཀྱིས་མིང་ལ་ཆོན་ཧྭའམ་ཞུའེ་ལེ་ཙི ( 泉华,雪粒子 )ཞེས་འབོད་པ་དེ་དང་། གཞན་གངས་འདབས་རྫ་བྲག་ཆེན་པོའི་པར་དག་ནས་ཐོན་པའི་ས་མིན་རྡོ་མིན་དབྱིབས་དང་ཆེ་ཆུང་ལ་ངེས་པ་མེད་པ། ཁ་དོག་དཀར་པོ་དང་སྔོ་སྐྱ་སྤེལ་མར་ཆགས་པ། རྫས་འགྱུར་གྱི་གྲུབ་ཆ་གཙོ་བོ་ལུའུ་སོན་ཀའེ CaSo4 ལ་ཧྥུན་ཧྭ་དང་ཡིང་ཧྲི་ཀའོ (
风化,硬石膏 ) ཞེས་འབོད་པ་དེ་ཡིན། འདི་ལ་ཡང་བཻ་སྔོན་དུ། དེའང་རིགས་ཀྱིས་དབྱེ་ན་མོ་ཅོང་གི་རིགས་དཀར་ཞིང་སོབ་པ་མཉེན་ལ་འབོལ་བ་ཞིག་དང་། རིལ་མོ་སྲན་མ་ཙམ་མཁྲེགས་ལ་དཀར་བ་བྱུང་བའོ། །ཞེས་གསུངས་པ་དང་མཐུན་པར་སྙམ་མོ།།
Цааш унших...
Free Hit Counter